Okres renesansu zakończył się około połowy XVI wieku a jego przejście w barok nie było gwałtowne, lecz pośredniczył w tych zmianach niewielki kierunek w sztuce, zapoczątkowany we Włoszech a następnie rozszerzony również na tereny Francji, Niderlandów a nawet czech i Polski. Kierunkiem tym był manieryzm. Samo słowo manieryzm, pochodzące od zmanierowania ma wymowę negatywną, gdyż kojarzy się z mechanicznym powtarzaniem gestów lub środków artystycznych. W sensie praktycznym oznaczało to odstępstwo od klasycznych ideałów piękna prowadzące w konsekwencji do upadku sztuki. Z czasem kierunek przyjął bardziej pozytywną wymowę. Ogólnie zasadą manieryzmu było odstąpienie od działań odtwórczych na rzecz skomplikowanych kompozycji, niezwykle bogatych kolorystycznie oraz przedstawianie stylizowanych postaci. Renesans charakteryzował się umiłowaniem klasycznej harmonii natomiast manieryzm przedstawiał obiekty nie zachowując tych zasad proporcji, symetrii czy kształtu. Przykładem może być obraz „Madonna z długą szyją” Francesco Mazzoli znanego jako Parmigianino. Postacie na płótnach tego malarza przeważnie mają wydłużone postacie oraz odznaczają się pięknem i uduchowieniem. Innym znanym manierystą był El Greco, czyli Dominikos Theotokopulos. Jego kompozycje są bardzo ekspresyjne dzięki specyficznemu przedstawieniu postaci, z reguły wydłużonych i powyginanych. El Greco stosował w swoich obrazach chłodne kolory i doskonale operował światłocieniem. Widać to zwłaszcza na obrazie „Łzy świętego Piotra”> Trzecim przedstawicielem kierunku był Giuseppe Arcimboldo, specjalizujący się w malowaniu portretów nierealnych, czyli postaci skomponowanych z owoców, kwiatów i zwierząt. Jego najbardziej znany obraz powstał w 1570 roku i nosi tytuł „Ziemia”, a ukazuje postać skomponowaną z różnej wielkości zwierząt.