Rozwinięcie się dwóch nowych nurtów w sztuce na przełomie XIX i XX wieku, będących jednocześnie reakcją przeciwstawną do realizmu, a opierających się na zasadach symbolicznego i umownego prezentowania rzeczywistości przeniknął również do polskiej sztuki, w tym do malarstwa. Liczne wątki symboliczne pojawiają się przede wszystkim na płótnach Jacka Malczewskiego, w tym jego „Melancholii” ukazującej wnętrze wypełnione wirującymi polskimi bojownikami narodowymi. Odmienny nurt w malarstwie symbolicznym natomiast reprezentuje Stanisław Wyspiański, który w swoich pracach zawierał nie tylko elementy charakterystyczne dla symbolizmu, ale również znalazł w nich miejsce dla secesyjnej estetyki. Wyspiański był twórca wszechstronnym a obrazy nie stanowiły jedynego środka artystycznego wyrazu. Parał się on również pisarstwem, architekturą, grafika, projektowaniem wnętrz a nawet scenografią. Do najbardziej typowych obrazów tego mistrza można zaliczyć „Chochoły” będące zarazem swoistą metaforą uśpionego polskiego narodu. Obraz ma ścisły związek z dramatem „Wesele”. Zarówno Wyspiański jak i Malczewski byli uczniami Matejki i po nim przejęli skłonność do malowania obrazów patriotycznych, każdy z nich jednak w inny sposób ujmował temat, odsuwając się od typowo realistycznego odwzorowywania scen. Malczewski w swoim malarstwie opowiadał o patriotycznej powinności artysty a Wyspiański przewidywał tragiczne konsekwencje dla polskiego społeczeństwa. Inni polscy twórcy symbolizmu to Leon Wyczółkowski, Olga Boznańska, Ferdynand Ruszczyc, Jan Stanisławski i Konrad Krzyżanowski. Wszyscy oni byli związani z Paryżem a w ich twórczości da się zauważyć europejskie wpływy. Najbardziej znane obrazy to „Dziewczynka z chryzantemami” Boznańskiej, „Stary dom” Ruszczyca, „Głowa Chrystusa”, „Cyprysy w Grenadzie” Wyczółkowskiego.